Кибергигиена және цифрлық сауаттылық
Цифрлық сервистерді қауіпсіз пайдалану және деректеріңізді қорғау жолдары
АКК цифрлық сервистері мен мемлекеттік онлайн-платформалар фермер мен қарыз алушының уақытын үнемдейді: кредитке өтінімді кеңсеге бармай беруге, ал қаралу мәртебесін жеке кабинеттен тексеруге болады. Алайда алаяқтар ақша немесе жеке деректерді иемдену үшін өздерін банк, мемлекеттік орган немесе АКК қызметкері ретінде таныстырады. Төмендегі қарапайым қағидалар цифрлық сервистерді қауіпсіз пайдалануға көмектеседі.
Есте сақтаңыз
АКК ешқашан құпиясөзді, SMS кодын, картаның CVV-кодын немесе ЭЦҚ деректерін сұрап қоңырау шалмайды және хабарлама жазбайды. Әңгімелесуші өзін АКК немесе банк қызметкері деп таныстырып, осы деректерді сұраса, сөйлесуді тоқтатып, АКК-ның 1408 ресми нөміріне қайта қоңырау шалыңыз.
Сенімді құпиясөздер және жүйеге кіру
- Әр сервис үшін бірегей құпиясөз қолданыңыз — бір құпиясөз жария болып қалса, басқа аккаунттар қауіпсіз күйінде қалады.
- Құпиясөз ұзын әрі күрделі болуы керек: әріптер, сандар мен таңбалар үйлесімі. Туған күнді, есімді немесе «123456» секілді қарапайым тізбекті қолданбаңыз.
- Құпиясөздерді сақтау үшін құпиясөз менеджерін қолданған ыңғайлы — ондаған комбинацияны жаттаудың немесе қағазға және телефон жазбаларына жазудың қажеті жоқ.
- Мүмкін болған жерде екі факторлы аутентификацияны қосыңыз — алаяқ құпиясөзді білген күннің өзінде екінші растаусыз аккаунтқа кіре алмайды.
- SMS арқылы келген растау кодын ешкімге және ешқашан айтпаңыз — қоңырау шалушы өзін банк немесе АКК қызметкері деп таныстырса да, телефонмен де, мессенджерде де жібермеңіз.
Алаяқтық және фишинг
- Алаяқтар банк, АКК немесе мемлекеттік органдар атынан қоңырау шалып, «шотыңыз бұғатталды», «операцияны шұғыл растау қажет» деп асықтыруы мүмкін.
- Кең тараған тәсілдің бірі — жалған сайтқа апаратын «кредитіңіз мақұлданды» немесе «төлем алыңыз» деген сілтемесі бар SMS не мессенджер хабарламасы.
- Күмәнді SMS-тегі сілтемелерге өтпеңіз және мұндай сайттарға деректеріңізді енгізбеңіз. Логин мен құпиясөзді енгізер алдында браузердің мекенжай жолағындағы сайт адресін тексеріңіз.
- Егер «тексеру үшін» SMS кодын, ЖСН-ді, банк картасының деректерін немесе жеке кабинет құпиясөзін сұраса — бұл алаяқтық белгісі.
- Күмән туындаса, қоңырауды тоқтатып, қоңырау шалушы айтқан нөмірге емес, АКК-ның ресми нөміріне өзіңіз қайта қоңырау шалыңыз.
Жеке және банктік деректерді қорғау
- ЖСН-ді, банк картасының деректемелерін (нөмірі, жарамдылық мерзімі, CVV-коды) және электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) деректерін бөгде адамдарға бермеңіз — бұлар ақшаңыз бен заңды мәні бар әрекеттерге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
- Картаның PIN-кодын, құпиясөздерді және ЭЦҚ-ға кіру кодтарын ашық күйде — телефон жазбасында, картаның жанындағы қағазда немесе оңай қолға түсетін хабарламаларда сақтамаңыз.
- Қоғамдық Wi-Fi арқылы жеке кабинетпен және мобильді банкингпен жұмыс істегенде ерекше сақ болыңыз — мұндай желілердегі деректерді қаскөйлер ұстап қалуы мүмкін.
- Шот көшірмелері мен операциялар тарихын тұрақты тексеріңіз — күмәнді әрекетті ерте анықтау оны тезірек тоқтатуға мүмкіндік береді.
АКК жеке кабинетін қауіпсіз пайдалану
- Жеке кабинетке тек АКК-ның ресми сайты немесе ресми мобильді қосымшасы арқылы кіріңіз. Қолмен тергенде қателеспеу үшін мекенжайды бетбелгіге сақтаңыз.
- Жеке кабинетке бөтен компьютерден немесе ортақ құрылғыдан кірсеңіз, жұмысты аяқтағаннан кейін міндетті түрде аккаунттан шығыңыз.
- Мобильді қосымша мен браузерді уақтылы жаңартыңыз — жаңартулар қаскөйлер пайдалануы мүмкін осалдықтарды жиі жояды.
- Ортақ немесе жұмыс компьютерлеріндегі браузерде жеке кабинет құпиясөзін сақтамаңыз.
Цифрлық сауаттылық
- Кредитке электрондық өтінім беру және мемлекеттік онлайн-сервистерді пайдалану қағазбен рәсімдеуге қарағанда уақытты үнемдеп, қате жіберу қаупін азайтады.
- АКК және оның өнімдері туралы ресми ақпаратты agrocredit.kz сайтынан және АКК-ның әлеуметтік желілердегі ресми аккаунттарынан іздеңіз. Белгісіз арналар мен топтардағы ақпаратқа сенбеңіз.
- Сайт мекенжайын, ресми рәміздердің бар-жоғын және емле қателерін тексеру ресми дереккөзді жалғанынан ажыратуға көмектеседі — алаяқ сайттар дизайнды көшіргенімен, ұсақ қателер жібереді.
- Кредиттік өнімдердің шарттарын сыйақы үшін «кредитті тезірек алуға көмектесеміз» дейтін делдалдардан емес, ресми сайттан оқыңыз.
Оқиға болған жағдайда не істеу керек
- Алаяқтарға құпиясөзді, SMS кодын немесе карта деректерін айтып қойдым деп күмәндансаңыз, жеке кабинет пен сол құпиясөз қолданылған басқа сервистердің құпиясөздерін дереу ауыстырыңыз.
- Картаны бұғаттап, кейінгі есептен шығарулардың алдын алу үшін картаңызды шығарған банкке хабарласыңыз.
- Оқиға туралы хабарлау және жеке кабинетіңізге қауіп төнбегенін тексеру үшін АКК-ның 1408 ресми колл-орталық нөміріне қоңырау шалыңыз.
- Алаяқтыққа күмәндансаңыз, сенім телефонына және ішкі істер органдарына жүгініңіз — уақтылы өтініш қаражатты қайтарып, алаяқтарды тоқтату мүмкіндігін арттырады.